Tại Việt Nam, hiện chưa có thống kê chính thức về tỷ lệ mắc bệnh da liễu hằng năm. Tuy nhiên, theo các báo cáo thực địa và khảo sát tại nhiều cơ sở da liễu, số lượng người Việt gặp vấn đề về da đang có xu hướng tăng nhanh, đặc biệt tại khu vực đô thị.
Nguyên nhân không khó đoán. Việt Nam có khí hậu nóng ẩm quanh năm, cộng thêm tình trạng ô nhiễm bụi mịn cao tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM. Da của chúng ta gần như lúc nào cũng phải “chống chọi” với mồ hôi, vi khuẩn, nấm và các tác nhân gây viêm. Nếu không chăm sóc đúng cách, da rất dễ chuyển từ kích ứng nhẹ sang bệnh lý thực sự.
Vấn đề nằm ở chỗ: nhiều bệnh da liễu có triệu chứng ban đầu khá giống nhau, khiến người bệnh tự đoán, tự bôi thuốc hoặc nghe theo lời truyền miệng. Điều này vô tình làm bệnh kéo dài, thậm chí biến chứng.
Trong bài viết này, hãy cùng Medcare tìm hiểu 10 bệnh da liễu phổ biến nhất tại Việt Nam, kèm dấu hiệu nhận biết và mức độ cần can thiệp.
Tại sao người Việt dễ mắc bệnh da liễu?
Không phải ngẫu nhiên mà tỷ lệ bệnh da liễu ở Việt Nam luôn ở mức cao. Yếu tố đầu tiên đến từ khí hậu nhiệt đới gió mùa. Nóng và ẩm là điều kiện lý tưởng cho vi khuẩn, nấm men và vi nấm phát triển trên bề mặt da, đặc biệt ở những vùng kín gió như mặt, lưng, ngực, bẹn hay da đầu.
Bên cạnh đó, môi trường sống ngày càng ô nhiễm cũng góp phần không nhỏ. Bụi mịn PM2.5 không chỉ ảnh hưởng đến hô hấp mà còn bám trực tiếp lên da, làm suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên. Khi da yếu đi, nguy cơ viêm da, mụn và kích ứng tăng rõ rệt.
Ngoài ra, thói quen sinh hoạt của người Việt cũng là một “điểm trừ”. Việc đi xe máy thường xuyên, đội mũ bảo hiểm ẩm bẩn, đeo khẩu trang cả ngày nhưng ít giặt, hay lạm dụng kem trộn và thuốc bôi không rõ nguồn gốc khiến da dễ tổn thương và bùng phát bệnh lý.
Bảng tra cứu nhanh 10 bệnh da liễu phổ biến
| Tên Bệnh | Triệu Chứng Điển Hình | Nguyên Nhân Phổ Biến | Mức Độ & Cấp Thiết | Chi Tiết |
| Mụn Trứng Cá | Mụn đầu đen, mụn mủ, sưng đỏ, da nhiều dầu. | Bụi mịn, tắc lỗ chân lông, rối loạn nội tiết. | 🟢 Thẩm mỹ (Nên chữa sớm để tránh sẹo) | |
| Viêm Da Cơ Địa (Chàm/Eczema) | Da khô, ngứa dữ dội, nứt nẻ, dày da (lichen hóa). | Di truyền, dị ứng thời tiết hanh khô, hóa chất. | 🟡 Mãn tính (Cần bác sĩ kê đơn dưỡng ẩm) | |
| Viêm Da Tiếp Xúc | Da đỏ rát, phồng rộp, có mụn nước tại vùng tiếp xúc. | Kiến ba khoang, mỹ phẩm lạ, hóa chất tẩy rửa. | 🔴 Cấp tính (Xử lý ngay để tránh bỏng/lan) | |
| Nấm Da (Hắc lào/Lang ben) | Mảng đỏ hình tròn đồng xu, viền mụn nước, ngứa khi ra mồ hôi. | Môi trường ẩm ướt, vệ sinh kém, lây từ vật nuôi. | 🟡 Dễ lây (Cần thuốc kháng nấm) | |
| Mề Đay (Mày đay) | Nổi sẩn phù (ban đỏ) rải rác, ngứa, lặn sau vài giờ rồi nổi lại. | Dị ứng hải sản, thời tiết, thuốc, côn trùng đốt. | 🟡 Khó chịu (Cấp cứu nếu khó thở) | |
| Zona Thần Kinh (Giời leo) | Mụn nước mọc thành chùm dọc theo dây thần kinh, đau rát như bỏng. | Virus Varicella (Thủy đậu) tái hoạt động khi đề kháng yếu. | 🔴 Khẩn cấp (Cần thuốc trong 72h vàng) | |
| Bệnh Ghẻ | Ngứa dữ dội về đêm, mụn nước ở kẽ ngón tay, vùng kín. | Ký sinh trùng cái ghẻ đào hang dưới da. | 🟡 Lây lan nhanh (Phải điều trị cả gia đình) | |
| Viêm Nang Lông | Nốt đỏ sần sùi ngay lỗ chân lông, có mủ trắng, lông mọc ngược. | Cạo/nhổ lông sai cách, mặc đồ chật, mồ hôi bí bách. | 🟢 Thường gặp (Vệ sinh & bôi thuốc là đỡ) | |
| Vảy Nến | Mảng da đỏ gồ cao, phủ vảy trắng bạc như nến, dễ bong tróc. | Rối loạn hệ miễn dịch, stress, di truyền. | 🟡 Mãn tính (Cần phác đồ điều trị lâu dài) | |
| Mụn Cóc (Hạt cơm) | Sẩn cục cứng, sần sùi, có thể có chấm đen nhỏ li ti. | Virus HPV xâm nhập qua vết xước da. | 🟢 Lây lan chậm (Đốt laser hoặc chấm thuốc) |
Chi tiết 10 bệnh da liễu thường gặp
1. Mụn trứng cá
Mụn trứng cá là bệnh da liễu rất phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt ở thanh thiếu niên và người trưởng thành sống tại thành phố lớn. Biểu hiện thường thấy là mụn đầu đen, mụn đầu trắng, mụn mủ hoặc mụn viêm sưng đỏ, kèm theo tình trạng da tiết nhiều dầu.
Nguyên nhân hình thành mụn không chỉ nằm ở da “bẩn” như nhiều người nghĩ. Bụi mịn, ô nhiễm môi trường, tuyến bã nhờn hoạt động mạnh và sự bít tắc lỗ chân lông mới là yếu tố cốt lõi. Ngoài ra, rối loạn nội tiết, thức khuya, stress và chế độ ăn nhiều đường, dầu mỡ cũng khiến mụn dễ bùng phát hơn.
Mụn trứng cá không nguy hiểm đến tính mạng nhưng nếu điều trị sai cách, hậu quả để lại có thể kéo dài nhiều năm. Việc tự nặn mụn, dùng sản phẩm “trị mụn cấp tốc” hay kem trộn có thể làm mụn viêm nặng và để lại sẹo lồi, sẹo lõm vĩnh viễn.
Điều trị mụn nên bắt đầu sớm, khi tổn thương còn nhẹ. Nếu được kiểm soát đúng cách, mụn hoàn toàn có thể cải thiện rõ rệt mà không để lại sẹo hay thâm kéo dài.
2. Viêm da cơ địa (Chàm/Eczema)
Viêm da cơ địa là bệnh da liễu mạn tính, thường kéo dài và dễ tái phát nhiều lần. Bệnh biểu hiện bằng da khô, đỏ, ngứa dữ dội, bong tróc và nứt nẻ. Khi bệnh kéo dài, vùng da tổn thương có thể dày lên, sậm màu hơn, gọi là hiện tượng lichen hóa.
Nguyên nhân của viêm da cơ địa liên quan chặt chẽ đến yếu tố di truyền và cơ địa dị ứng. Thời tiết hanh khô, môi trường ô nhiễm, hóa chất tẩy rửa hoặc mỹ phẩm không phù hợp đều có thể khiến bệnh bùng phát. Nhiều người nhận thấy bệnh nặng hơn vào lúc giao mùa hoặc khi stress kéo dài.
Điều khiến viêm da cơ địa trở nên “khó chịu” là cảm giác ngứa dai dẳng, đặc biệt về đêm. Gãi nhiều không chỉ làm da tổn thương nặng hơn mà còn dễ gây nhiễm trùng thứ phát.
Viêm da cơ địa không thể chữa khỏi hoàn toàn trong thời gian ngắn. Việc điều trị cần tập trung vào dưỡng ẩm lâu dài, tránh yếu tố kích thích và dùng thuốc theo chỉ định bác sĩ. Lạm dụng thuốc bôi mạnh có thể khiến da mỏng và phụ thuộc thuốc.
3. Viêm da tiếp xúc
Viêm da tiếp xúc là tình trạng da bị tổn thương cấp tính khi tiếp xúc trực tiếp với tác nhân gây kích ứng hoặc dị ứng. Tại Việt Nam, bệnh thường gặp do kiến ba khoang, mỹ phẩm lạ, hóa chất tẩy rửa hoặc một số loại thuốc bôi.
Triệu chứng điển hình là da đỏ rát, nóng, ngứa và có thể xuất hiện mụn nước hoặc phồng rộp ngay tại vùng tiếp xúc. Trong trường hợp nặng, da có thể loét, rỉ dịch và gây đau nhiều, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày.
Điểm nguy hiểm của viêm da tiếp xúc là nếu xử lý sai ngay từ đầu, tổn thương da có thể lan rộng và để lại thâm hoặc sẹo. Nhiều người có thói quen tự bôi thuốc dân gian hoặc kem không rõ nguồn gốc, khiến tình trạng viêm nặng hơn.
Nguyên tắc quan trọng nhất trong điều trị viêm da tiếp xúc là ngưng ngay tác nhân gây bệnh. Khi có dấu hiệu phồng rộp, đau rát nhiều hoặc lan nhanh, người bệnh nên đi khám sớm để tránh biến chứng và giúp da hồi phục tốt hơn.
Xem thêm về viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang tại đây.
4. Nấm da (Hắc lào / Lang ben…)
Nấm da là bệnh da liễu rất thường gặp trong điều kiện nóng ẩm như ở Việt Nam. Bệnh có thể xuất hiện ở thân mình, bẹn, kẽ ngón tay, ngón chân hoặc da đầu. Triệu chứng đặc trưng là các mảng đỏ hình tròn như đồng xu, có viền rõ, bong vảy và ngứa, đặc biệt khi ra mồ hôi.
Nguyên nhân gây nấm da chủ yếu là vi nấm phát triển mạnh trong môi trường ẩm ướt. Việc vệ sinh kém, mặc quần áo ẩm, dùng chung đồ cá nhân hoặc tiếp xúc với vật nuôi nhiễm nấm đều làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Một sai lầm rất phổ biến là dùng thuốc bôi chứa corticoid khi thấy ngứa. Điều này có thể làm tổn thương da lan rộng hơn và khiến nấm trở nên khó điều trị.
Nấm da là bệnh dễ lây nhưng dễ chữa nếu phát hiện sớm và dùng đúng thuốc kháng nấm. Điều trị cần đủ thời gian, kết hợp giữ da khô thoáng để hạn chế tái phát.
5. Mề đay (Mày đay)
Mề đay là phản ứng quá mẫn của da, biểu hiện bằng các phù mặt, mắt… hoặc ban đỏ nổi gồ, ngứa nhiều. Các tổn thương này thường xuất hiện nhanh, lặn sau vài giờ nhưng có thể tái phát liên tục trong ngày, nhiều ngày.
Nguyên nhân gây mề đay khá đa dạng, từ dị ứng hải sản, thời tiết thay đổi, thuốc men cho đến côn trùng đốt. Trong nhiều trường hợp, người bệnh không xác định được chính xác yếu tố gây khởi phát.
Mề đay tuy không nguy hiểm trong đa số trường hợp nhưng gây khó chịu và ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt. Đặc biệt, nếu mề đay đi kèm với khó thở, sưng môi, sưng lưỡi hoặc choáng, người bệnh cần đi cấp cứu ngay vì có thể liên quan đến phản ứng dị ứng nặng.
Việc điều trị mề đay cần dựa trên mức độ bệnh và nguyên nhân. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc kéo dài mà nên được tư vấn y tế để kiểm soát triệu chứng an toàn.
6. Zona thần kinh (Giời leo)
Zona thần kinh, hay còn gọi là giời leo, là bệnh da liễu cần được xem là càng sớm càng tốt về thời gian điều trị. Bệnh do virus Varicella Zoster gây ra – đây chính là virus từng gây bệnh thủy đậu. Sau khi khỏi thủy đậu, virus không biến mất hoàn toàn mà “ẩn nấp” trong các hạch thần kinh và có thể tái hoạt động khi cơ thể suy giảm đề kháng.
Dấu hiệu ban đầu của zona thường là cảm giác đau rát, nóng như bỏng hoặc châm chích ở một vùng da. Sau đó, mụn nước mọc thành chùm hoặc thành dải, phân bố dọc theo đường đi của dây thần kinh. Cơn đau của zona thường dữ dội và gây khó chịu nhiều hơn so với các bệnh da thông thường.
Điểm nguy hiểm nhất của zona là nếu không điều trị sớm, tốt nhất trong 72 giờ đầu, người bệnh có nguy cơ cao bị đau thần kinh sau zona. Đây là tình trạng đau kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và giấc ngủ.
Zona không nên tự điều trị tại nhà. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần đi khám sớm để dùng thuốc kháng virus đúng thời điểm, giúp giảm đau và hạn chế biến chứng lâu dài.
7. Bệnh ghẻ
Ghẻ là bệnh da liễu do ký sinh trùng cái ghẻ gây ra. Loài ký sinh này đào hang dưới lớp da để sinh sản, gây ra tình trạng ngứa dữ dội, đặc biệt là về ban đêm. Đây là một trong những dấu hiệu rất đặc trưng của bệnh ghẻ.
Triệu chứng thường gặp là ngứa nhiều, xuất hiện mụn nước nhỏ hoặc sẩn đỏ ở kẽ ngón tay, cổ tay, vùng bụng, nách hoặc vùng kín. Do ngứa nhiều, người bệnh thường gãi liên tục, khiến da trầy xước và dễ nhiễm trùng chồng thêm.
Ghẻ là bệnh lây lan nhanh, chủ yếu qua tiếp xúc da kề da hoặc dùng chung đồ cá nhân như quần áo, chăn màn. Vì vậy, nếu chỉ điều trị cho một người mà không xử lý những người sống chung, bệnh rất dễ tái phát.
Việc điều trị ghẻ cần tuân thủ đúng hướng dẫn, dùng thuốc đặc trị và vệ sinh môi trường sống kỹ lưỡng. Trong nhiều trường hợp, cả gia đình cần điều trị cùng lúc để cắt đứt nguồn lây, tránh tình trạng “hết rồi lại bị”.
8. Viêm nang lông
Viêm nang lông là tình trạng viêm xảy ra ngay tại lỗ chân lông, thường gặp ở lưng, mông, đùi, ngực hoặc cánh tay. Bệnh biểu hiện bằng các nốt đỏ sần sùi, đôi khi có mủ trắng ở giữa, dễ bị nhầm với mụn trứng cá.
Nguyên nhân phổ biến của viêm nang lông là cạo hoặc nhổ lông sai cách, mặc quần áo quá chật, da luôn trong tình trạng ẩm bí do mồ hôi. Vi khuẩn dễ dàng xâm nhập vào nang lông bị tổn thương và gây viêm.
Viêm nang lông thường không nguy hiểm nhưng gây mất thẩm mỹ và khó chịu, đặc biệt khi xuất hiện trên diện rộng. Nếu gãi hoặc nặn nhiều, vùng da tổn thương có thể để lại thâm hoặc sẹo nhỏ li ti.
Điều trị viêm nang lông chủ yếu tập trung vào vệ sinh da đúng cách, giữ da khô thoáng và hạn chế ma sát. Với trường hợp nhẹ, việc chăm sóc da phù hợp đã có thể cải thiện rõ rệt. Nếu bệnh kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh nên đi khám để được chỉ định thuốc bôi phù hợp.
9. Vảy nến
Vảy nến là bệnh da liễu mạn tính liên quan đến rối loạn hệ miễn dịch, không phải bệnh lây nhiễm như nhiều người lầm tưởng. Bệnh thường biểu hiện bằng các mảng da đỏ gồ cao, phủ vảy trắng bạc, dễ bong tróc, hay gặp ở khuỷu tay, đầu gối, da đầu hoặc lưng.
Nguyên nhân của vảy nến là do tế bào da tăng sinh quá nhanh, khiến chúng tích tụ trên bề mặt da thay vì bong ra theo chu kỳ bình thường. Stress, yếu tố di truyền và một số tác nhân môi trường có thể làm bệnh bùng phát hoặc nặng hơn.
Vảy nến không chỉ ảnh hưởng đến da mà còn gây tác động lớn đến tâm lý. Nhiều người cảm thấy tự ti, ngại giao tiếp vì tổn thương da dễ nhìn thấy.
Hiện nay, vảy nến chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát tốt nếu tuân thủ phác đồ điều trị lâu dài. Việc dưỡng ẩm đều đặn, giảm stress và theo dõi bệnh định kỳ giúp người bệnh sống chung với vảy nến một cách ổn định hơn.
10. Mụn cóc (Hạt cơm)
Mụn cóc, hay còn gọi là hạt cơm, là bệnh da liễu do virus HPV gây ra. Virus xâm nhập vào da thông qua các vết trầy xước nhỏ và kích thích tế bào da tăng sinh bất thường, tạo thành các sẩn cứng, sần sùi trên bề mặt da.
Mụn cóc thường xuất hiện ở tay, chân hoặc những vùng dễ bị cọ xát. Trên bề mặt tổn thương có thể thấy các chấm đen nhỏ li ti – đây là các mạch máu bị tắc. Mụn cóc thường không đau nhưng gây mất thẩm mỹ và có khả năng lây lan sang vùng da khác nếu không xử lý đúng cách.
Bệnh lây lan chậm nhưng dai dẳng. Việc tự cắt, cạy hoặc bôi thuốc không đúng có thể khiến tổn thương lan rộng hơn. Hiện nay, mụn cóc thường được điều trị bằng chấm thuốc đặc trị, áp lạnh hoặc đốt laser tùy mức độ.
Điều trị sớm giúp hạn chế lây lan và rút ngắn thời gian hồi phục, đồng thời giảm nguy cơ tái phát về sau.
Kết luận
Bệnh da liễu rất phổ biến tại Việt Nam, nhưng điều nguy hiểm nằm ở việc chủ quan và tự điều trị sai cách. Càng phát hiện sớm, việc điều trị càng đơn giản, ít tốn kém và ít để lại biến chứng.
Nếu da bạn đang có dấu hiệu bất thường, kéo dài nhiều ngày hoặc lan nhanh, đừng tự đoán bệnh. Đặt lịch khám da tại Phòng Khám Chuyên Khoa Da Liễu Medcare qua hotline 0931.888.115 để được bác sĩ đánh giá chính xác ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Mụn thông thường thường xuất hiện rải rác, không đau nhiều và cải thiện dần khi chăm sóc da đúng cách. Ngược lại, nếu tổn thương da sưng to, đau rát, có mủ, lan nhanh, kèm sốt hoặc ngứa dữ dội về đêm, đó có thể là dấu hiệu của bệnh da liễu và bạn nên đi khám sớm. Việc tự đoán bệnh hoặc bôi thuốc bừa bãi có thể làm tình trạng nặng hơn.
Không phải bệnh da liễu nào cũng lây. Các bệnh như mụn trứng cá, viêm da cơ địa, vảy nến không lây từ người sang người. Tuy nhiên, một số bệnh như nấm da, ghẻ, mụn cóc có khả năng lây qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung đồ cá nhân. Vì vậy, việc xác định đúng bệnh là rất quan trọng để tránh lây lan trong gia đình.
Không nên. Nhiều loại thuốc bôi bán sẵn chứa corticoid có thể làm giảm triệu chứng rất nhanh, nhưng về lâu dài lại khiến da mỏng, yếu và dễ bùng phát nặng hơn. Nếu da bị ngứa, đỏ hoặc nổi mẩn kéo dài trên vài ngày, tốt nhất bạn nên đi khám để được chẩn đoán và dùng thuốc đúng nguyên nhân.
Bạn cần đi khám ngay lập tức nếu da có các dấu hiệu như: mụn nước đau rát lan nhanh (nghi zona), sưng nề nhiều, phồng rộp như bỏng, khó thở, sưng môi hoặc sưng lưỡi. Đây có thể là những tình trạng cấp tính cần xử lý sớm để tránh biến chứng nghiêm trọng.
Soi da giúp đánh giá tình trạng bề mặt da, mức độ tổn thương và định hướng vấn đề khá tốt, đặc biệt với các bệnh như mụn, viêm da, viêm nang lông. Tuy nhiên, với một số bệnh da liễu phức tạp, bác sĩ vẫn cần kết hợp thăm khám lâm sàng và tiền sử bệnh để đưa ra chẩn đoán chính xác nhất. Vì vậy, soi da nên được xem là bước hỗ trợ, không thay thế hoàn toàn việc khám chuyên khoa.