12 bệnh ngoài da thường gặp trong mùa mưa: dấu hiệu và cách phòng tránh

 

Mùa mưa ở TP.HCM và Nam Bộ kéo dài từ khoảng tháng 5 đến tháng 11, cao điểm rơi vào tháng 8-11 khi mưa lớn kết hợp triều cường gây ngập ở nhiều khu vực. Đây cũng là giai đoạn các phòng khám và bệnh viện da liễu ghi nhận số ca bệnh ngoài da tăng rõ rệt so với mùa khô: da ẩm ướt kéo dài, tiếp xúc nước ngập nhiễm bẩn và côn trùng phát triển mạnh sau mưa tạo điều kiện cho hàng loạt bệnh da bùng phát.

Bài viết này tổng hợp 12 bệnh ngoài da thường gặp nhất trong mùa mưa, dấu hiệu nhận biết của từng bệnh và — quan trọng nhất — thời điểm bạn nên đến khám bác sĩ da liễu thay vì tự điều trị tại nhà.

Vì sao bệnh da tăng mạnh vào mùa mưa?

• Da ẩm ướt kéo dài. Quần áo, giày vớ ẩm, mồ hôi không thoát được khiến bề mặt da luôn trong tình trạng ẩm — môi trường lý tưởng cho vi nấm và vi khuẩn sinh sôi.

• Tiếp xúc nước ngập nhiễm bẩn. Nước ngập do mưa lớn và triều cường cuốn theo chất thải, vi khuẩn, ký sinh trùng. Lội nước, ngâm chân trong nước bẩn là con đường trực tiếp đưa tác nhân gây bệnh lên da, nhất là khi da có sẵn vết trầy xước.

• Côn trùng phát triển sau mưa. Kiến ba khoang, muỗi và nhiều loại côn trùng khác sinh sôi mạnh sau các đợt mưa, bay vào nhà theo ánh đèn buổi tối.

• Bệnh da có sẵn dễ trở nặng. Những bệnh mạn tính như viêm da cơ địa, mề đay thường bùng phát khi thời tiết thay đổi đột ngột và độ ẩm tăng cao.

12 bệnh da liễu thường gặp vào mùa mưa

Viêm da tiếp xúc do côn trùng (kiến ba khoang)

Đây là bệnh “đến hẹn lại lên” của mùa mưa: hằng năm từ khoảng tháng 8 đến tháng 11, các cơ sở da liễu tại TP.HCM tiếp nhận rất nhiều ca viêm da do kiến ba khoang, có khi nhiều người trong cùng gia đình hoặc khu phố cùng mắc.

Tổn thương là các vệt hoặc đường hồng ban đỏ, phù nề nhẹ, kèm mụn nước, mụn mủ, cảm giác bỏng rát — thường ở vùng da hở như mặt, cổ, cánh tay. Bệnh rất dễ bị nhầm với zona (giời leo), dẫn đến điều trị sai hướng.

Lưu ý quan trọng: khi thấy kiến ba khoang đậu trên da, tuyệt đối không đập hoặc chà xát — độc tố trong thân kiến mới là thứ gây tổn thương. Hãy thổi hoặc dùng giấy gạt nhẹ kiến đi, rồi rửa vùng da bằng nước sạch.

Khi nào cần đi khám: tổn thương lan rộng, có mụn mủ, đau rát nhiều, tổn thương ở vùng mắt/mặt, hoặc không phân biệt được với zona.

👉 Xem chi tiết: Viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang

Viêm kẽ ngón do nấm (“nước ăn chân”)

Bệnh dân gian gọi là “nước ăn chân” — gặp rất nhiều ở người phải lội nước ngập, đi giày vớ ẩm cả ngày. Nguyên nhân do nấm sợi tơ hoặc nấm Candida, có thể lây từ người sang người.

Nhiễm nấm sợi tơ thường bắt đầu từ kẽ ngón chân thứ 3-4: ngứa ngáy khó chịu, bong xước da màu hơi vàng, có thể có mụn nước, sau đó lan sang các kẽ khác, mu bàn chân hoặc lòng bàn chân. Nhiễm Candida biểu hiện là vùng da trợt đỏ, rướm máu, hơi ướt ở kẽ ngón, có thể nứt kèm viền da bóng, ngứa và rát.

Khi nào cần đi khám: kẽ ngón nứt sâu, chảy dịch, sưng đau lan lên bàn chân (nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn), hoặc tái phát nhiều lần dù đã giữ khô chân. Không nên tự ngâm chân nước lá, phèn chua hoặc bôi thuốc “7 màu” kéo dài — có thể làm bệnh nặng và khó điều trị hơn.

Bệnh Ghẻ

Bệnh do ký sinh trùng Sarcoptes scabiei (cái ghẻ) gây ra, dễ bùng phát nơi thiếu nước sạch sinh hoạt, điều kiện vệ sinh kém, và lây lan nhanh ở môi trường sống chật chội, đông người — qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung quần áo, chăn mền.

Dấu hiệu điển hình: ngứa nhiều về ban đêm, ngứa toàn thân trừ vùng mặt (trẻ em, người già, người suy giảm miễn dịch có thể ngứa cả mặt), nhiều người trong nhà cùng ngứa. Tổn thương là mụn nước rải rác ở vùng da non, sẩn cục hoặc sẩn mụn nước ở kẽ ngón tay, cổ tay, nách, vùng sinh dục.

Khi nào cần đi khám: nghi ngờ ghẻ là nên khám ngay — bệnh không tự khỏi, và cần điều trị đồng thời cho cả những người sống chung để tránh lây qua lây lại.

Viêm nang lông

Da ẩm ướt kéo dài trong mùa mưa là yếu tố thuận lợi gây viêm nông một hoặc nhiều nang lông. Tổn thương là sẩn mụn mủ nhỏ (1-4 mm đường kính) ở nang lông, dễ vỡ, hình vòm, thường kết thành cụm trên nền da hồng ban, lành không để lại sẹo; có thể ngứa hoặc đau. Vị trí hay gặp: da đầu (nhất là trẻ em), vùng râu, cổ, thân trên, mông, đùi, nách, háng.

Khi nào cần đi khám: mụn mủ lan rộng, tái phát liên tục, hoặc sưng đau tạo ổ (nguy cơ nhọt, áp-xe).

Bệnh mề đay

Thay đổi thời tiết đột ngột, nhiễm lạnh do dầm mưa là yếu tố khởi phát mề đay thường gặp. Biểu hiện đặc trưng là sẩn phù, mảng phù màu hồng đỏ nhạt, bề mặt trơn láng, ngứa hoặc nóng rát, thường tự lặn trong vòng 24 giờ rồi có thể nổi lại ở vị trí khác. Nặng hơn là phù mạch — phù ở lớp sâu của da hoặc niêm mạc, đau nhiều hơn ngứa, lặn chậm hơn (có thể tới 72 giờ).

Khi nào cần đi khám: mề đay tái đi tái lại trên 6 tuần (mề đay mạn), hoặc đi khám cấp cứu ngay nếu có sưng môi, sưng lưỡi, khó thở — đây là dấu hiệu phản ứng dị ứng nặng.

Biểu hiện lâm sàng đặc trưng của mề đay là sẩn phù, mảng phù, phù mạch. Sẩn phù là sẩn mảng hồng ban màu đỏ nhạt, bề mặt da trơn láng, mật độ mềm, có kích thước nhỏ hoặc lớn, đơn độc hay rải rác. Sẩn phù, mảng phù thường đi kèm với cảm giác ngứa hoặc đôi khi có cảm giác nóng bỏng. Bệnh thường diễn tiến lặn tự nhiên, trở về da bình thường trong vòng 24 giờ.

Phù mạch là hiện tượng phù của lớp bì, mô dưới da hoặc niêm mạc, vùng da phù căng, màu hồng ban hoặc màu da, có thể trắng nhạt. Phù mạch đôi khi cảm giác đau nhiều hơn ngứa, biến mất chậm hơn sẩn phù có thể lên tới 72 giờ.

Viêm kẽ ngón do nấm

Bệnh thường phát triển nhiều hơn vào mùa hè, mưa dầm đặc biệt là những người để chân ướt, hoặc ngâm chân ở vùng nước bẩn. Nguyên nhân có thể do nấm sợ tơ hoặc nấm Candida. Bệnh có thể lây từ người sang người.

Biểu hiện lâm sàng gặp khi nhiễm nấm sợi tơ sẽ bắt đầu từ kẽ ngón chân thứ 3, 4, luôn có cảm giác ngứa ngáy, khó chịu, có hiện tượng bong xước da màu hơi vàng, có thể có mụn nước ở kẽ từ đó lan sang các kẽ ngón chân khác hay lan lên mu bàn chân, lòng bàn chân.

Biểu hiện khi nhiễm nấm Candida là một vùng da trợt đỏ, rướm máu, hơi ướt ở giữa ngón thứ 3 và 4 bàn tay, có thể thành vết nứt có viền da bóng ở ngoại vi, ngứa và rát. Lớp sừng bị mủn, màu ngà. Có thể gặp ở bàn chân kẽ ngón 4 – 5, bợt trắng.

Zona (bệnh giời leo)

Thời tiết chuyển mùa đột ngột khiến người có miễn dịch suy giảm dễ mắc các bệnh do virus, trong đó có zona — do virus thủy đậu tiềm ẩn trong cơ thể tái hoạt động. Triệu chứng khởi đầu là đau nhức, mệt mỏi, sau đó nổi mụn nước có rốn lõm ở giữa, xếp thành đám dọc theo vùng da chi phối bởi dây thần kinh (thường chỉ một bên cơ thể).

Khi nào cần đi khám: nên khám trong 72 giờ đầu kể từ khi nổi mụn nước — điều trị kháng virus sớm giúp giảm nguy cơ đau thần kinh kéo dài sau zona. Đặc biệt cần khám ngay nếu tổn thương ở vùng mắt, tai. Lưu ý zona rất dễ nhầm với viêm da do kiến ba khoang

👉 Xem thêm: Phân biệt zona, kiến ba khoang và herpes da

Herpes (mụn rộp)

Biểu hiện là các mụn nước nhỏ li ti xếp thành đám ở mép, quanh miệng hoặc vùng sinh dục. Bệnh do virus Herpes simplex, thường tái đi tái lại khi thời tiết thay đổi, cơ thể mệt mỏi hoặc stress — vì vậy hay khởi phát vào mùa mưa. Dịch tiết từ mụn nước chứa virus và là nguồn lây chính khi tiếp xúc trực tiếp.

Khi nào cần đi khám: tái phát dày (nhiều đợt mỗi năm), tổn thương lan rộng hoặc lâu lành — có phác đồ giúp giảm tần suất tái phát.

Hắc lào (nấm da)

Độ ẩm bề mặt da tăng trong mùa mưa là yếu tố thúc đẩy vi nấm sinh sôi. Hắc lào thường xuất hiện ở vùng da không có lông tóc rậm: tổn thương là mảng hồng ban hình tròn, bầu dục hay đa cung, ranh giới rõ, có bờ viền nổi mụn nước nhỏ, xu hướng lành ở giữa và lan rộng dần ra ngoài, ngứa nhiều.

Khi nào cần đi khám: tổn thương lan nhanh, tái phát sau khi ngưng thuốc, hoặc đã bôi thuốc không rõ loại khiến hình dạng tổn thương thay đổi khó nhận diện.

👉 Xem chi tiết: Bệnh hắc lào

Bệnh lang ben

Do vi nấm Malassezia furfur gây ra, thường gặp ở thân người (mặt, cổ, ngực, lưng), có khi ở đùi, cẳng chân. Biểu hiện là những dát màu trắng nhạt loang lổ (đôi khi vàng nhạt, hồng, nâu), bề mặt có thể như phủ bột phấn, kết thành đám ngoằn ngoèo. Khi ra nắng hoặc đổ mồ hôi có cảm giác ngứa râm ran như kim châm. Bệnh dai dẳng, dễ tái phát trong khí hậu nóng ẩm.

Khi nào cần đi khám: dát trắng lan rộng, tái phát nhiều đợt, hoặc cần phân biệt với các bệnh giảm sắc tố khác như bạch biến — việc phân biệt này cần bác sĩ chuyên khoa, vì hướng điều trị hoàn toàn khác nhau.

👉 Xem chi tiết: Lang ben là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Nấm móng

Mưa nhiều, giày vớ ẩm kéo dài tạo điều kiện cho vi nấm xâm nhập vào móng tay, móng chân. Móng đổi màu vàng, trắng đục hoặc nâu, dày lên, giòn, dễ gãy, có thể ngứa nhẹ quanh móng.

Khi nào cần đi khám: nấm móng hầu như không tự khỏi và thuốc bôi thông thường khó thấm qua bản móng — nếu móng đã đổi màu, dày hoặc mủn, nên khám sớm để được điều trị đúng phác đồ, tránh lây sang các móng khác.

Viêm da tiếp xúc dị ứng

Gặp khi da tiếp xúc với nước mưa, nước ngập nhiễm bẩn hoặc hóa chất. Tổn thương thường xuất hiện tại vùng da tiếp xúc sau khoảng 48 giờ: mảng hồng ban giới hạn rõ, ngứa nhiều, bề mặt có mụn nước, bóng nước, rỉ dịch, có thể phù nề. Giai đoạn mạn tính da dày lên, tróc vảy (lichen hóa).

Khi nào cần đi khám: tổn thương rỉ dịch nhiều, lan rộng, hoặc ngứa ảnh hưởng giấc ngủ — tự bôi corticoid kéo dài không theo chỉ định có thể gây teo da và lệ thuộc thuốc.

Chốc lở (thường gặp ở trẻ em)

Bệnh nhiễm khuẩn da nông rất dễ gặp ở trẻ trong mùa mưa ẩm. Biểu hiện là mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ, nhanh chóng vỡ ra và đóng vảy màu vàng mật ong đặc trưng, hay gặp quanh mũi, miệng, tay chân. Bệnh lây lan nhanh qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung vật dụng — trẻ đi học rất dễ lây cho nhau.

Khi nào cần đi khám: tổn thương lan nhanh, trẻ sốt, hoặc vùng da quanh tổn thương sưng đỏ, nóng, đau (dấu hiệu nhiễm khuẩn lan sâu cần điều trị sớm).

Phòng tránh bệnh da mùa mưa

• Hạn chế tối đa lội hoặc ngâm mình trong nước ngập; nếu bắt buộc phải tiếp xúc, trang bị ủng, găng tay.
• Tắm rửa bằng nước sạch ngay sau khi dính mưa hoặc lội nước bẩn, lau khô kỹ — đặc biệt các kẽ ngón chân, ngón tay, nếp gấp da.
• Không mặc quần áo, giày vớ ẩm ướt; thay ngay khi bị ướt mưa. Buổi tối hạn chế bật đèn sáng gần chỗ ngủ, ngủ màn, lắp lưới chống côn trùng để phòng kiến ba khoang; không chà xát khi côn trùng đậu trên da.
• Không dùng chung quần áo, khăn, chăn mền với người đang có bệnh da để tránh lây nấm, ghẻ, chốc.
• Giữ vệ sinh môi trường sống, dọn nước tù đọng quanh nhà. Tránh gãi mạnh gây trầy xước — vết xước là cửa ngõ cho vi khuẩn xâm nhập.
• Không tự ý ngâm rửa bằng nước lá, phèn chua hoặc bôi các loại thuốc không rõ thành phần (đặc biệt thuốc chứa corticoid) khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Kết luận

Hầu hết bệnh da mùa mưa đều có thể phòng tránh bằng việc giữ da khô ráo, sạch sẽ và hạn chế tiếp xúc nước ngập. Điều quan trọng là nhận biết sớm dấu hiệu và đi khám đúng lúc — nhiều bệnh trong danh sách trên (ghẻ, nấm, chốc lở, zona) không tự khỏi và càng để lâu càng khó điều trị, trong khi việc tự bôi thuốc không rõ loại là nguyên nhân phổ biến khiến bệnh nhẹ thành nặng.

Nếu bạn hoặc người thân đang có vấn đề về da trong mùa mưa này, có thể tìm hiểu dịch vụ khám và điều trị bệnh lý da tại Medcare hoặc liên hệ Hotline 0931 888 115 để được hướng dẫn đặt lịch khám.