Viêm da tiết bã: Nguyên nhân, triệu chứng và cách kiểm soát

Tham vấn chuyên môn: BS.CKI Nguyễn Xuân Quang Huy — Bác sĩ Da liễu, Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Medcare (Giấy phép hành nghề số 042624/HCM-CCHN).

Viêm da tiết bã (hay viêm da dầu) là tình trạng da bị đỏ và tróc vảy ở những vùng có nhiều tuyến dầu — thường gặp nhất là da đầu, hai bên cánh mũi, chân mày, sau tai và vùng ngực.

Bệnh không nguy hiểm, không lây, nhưng có xu hướng tái đi tái lại — nhất là khi trời lạnh, khi bạn căng thẳng hoặc thiếu ngủ. Đây cũng là lý do nhiều người cảm thấy khó chịu: cứ tưởng đã hết, rồi lại bùng lên.

Bệnh chiếm khoảng 2–5% dân số, gặp ở nam nhiều hơn nữ, và phổ biến nhất trong độ tuổi 20–50.

Viêm da tiết bã có phải là gàu không?

Gàu chính là thể nhẹ nhất của viêm da tiết bã.

Nếu bạn chỉ thấy da đầu tróc vảy trắng, ngứa nhẹ, không đỏ — đó là gàu. Còn khi da đầu xuất hiện mảng đỏ, vảy nhờn ngả vàng, hoặc tình trạng lan xuống mặt, sau tai, ngực — đó là viêm da tiết bã ở mức rõ rệt hơn.

Nói cách khác: cùng một bệnh, khác mức độ.

Nguyên nhân

Nguyên nhân chưa được xác định hoàn toàn, nhưng hai yếu tố chính được ghi nhận:

1. Nấm men Malassezia:

Đây là loại nấm sống tự nhiên trên da của hầu như ai cũng có. Ở người bị viêm da tiết bã, nó phát triển mạnh hơn bình thường và kích hoạt phản ứng viêm. Bằng chứng: bệnh đáp ứng tốt với các thuốc kháng nấm.

2. Vùng da nhiều dầu

Nấm này phát triển thuận lợi ở nơi tiết nhiều chất bã — nên bệnh hay xuất hiện đúng những vùng dầu nhất trên cơ thể.

Tuy nhiên, có một điểm thú vị: không phải cứ da dầu là bị bệnh. Nhiều người bị viêm da tiết bã lại có lượng dầu bình thường. Nên lượng dầu không phải yếu tố quyết định duy nhất.

Các yếu tố làm bệnh nặng hơn:

• Thời tiết lạnh, hanh khô
• Căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ
• Thay đổi nội tiết
• Suy giảm miễn dịch

Nhận biết viêm da tiết bã

Biểu hiện điển hình: mảng da đỏ, bề mặt tróc vảy, đôi khi vảy nhờn ngả vàng, giới hạn khá rõ. Có thể ngứa hoặc không.

Vị trí thường gặp nhất:

• Da đầu — vùng phổ biến nhất
• Mặt: hai bên cánh mũi, chân mày, giữa hai lông mày
• Tai: trong tai, sau tai
• Thân: giữa ngực, lưng trên
• Các nếp gấp

Nhiều người nhầm viêm da tiết bã ở mặt với nám, mụn hoặc dị ứng mỹ phẩm — vì vùng cánh mũi đỏ, tróc nhẹ trông khá giống. Điểm khác: viêm da tiết bã thường có vảy và tái phát theo chu kỳ.

Điều trị viêm da tiết bã thế nào?

1. Da đầu:

Ở những bệnh nhân viêm da tiết bã da đầu thể nhẹ, không viêm, có thể sử dụng các loại dầu gội chứa các thành phần kháng nấm (ketoconazole 2%, ciclopirox 1%).

Các loại dầu gội kháng nấm khác trên thị trường có thể dùng mà không cần bác sĩ kê toa bao gồm kẽm pyrithione 1% và selenium sulfide 2.5%. Nên dùng các loại dầu gội này hàng ngày hoặc ít nhất 2 đến 3 lần mỗi tuần tới khi lui bệnh

Ở những bệnh nhân bị viêm da dầu ở da đầu mức độ trung bình đến nặng, nên dùng các loại dầu gội kháng nấm (ví dụ ketoconazole 2%) kết hợp với thoa corticosteroid hoạt lực cao. Corticosteroid thoa nên được dùng một lần mỗi ngày, kéo dài 2 đến 4 tuần.

2. Mặt:

Ở những bệnh nhân viêm da tiết bã ở mặt, nên dùng corticosteroid thoa hoạt lực thấp (nhóm 6 hoặc 7), các thuốc kháng nấm dạng thoa (kem ketoconazole 2%, các loại kem azole khác, hoặc  kem ciclopirox 1%) hoặc kết hợp cả 2. Các thuốc ức chế calcineurin thoa (tacrolimus 0.1% dạng mỡ và pimecrolimus 1% dạng kem) có thể dùng thay thế cho corticosteroid thoa ở những trường hợp viêm da tiết bã ở mặt.

Các thuốc này được thoa lên vùng bệnh 1 hoặc 2 lần mỗi ngày cho tới khi lui bệnh.

Ở các bệnh nhân nam bị viêm da dầu ở mặt mà có râu hoặc ria, nên rửa mặt với ketoconazole 2%. Dầu gội được dùng hàng ngày cho tới khi lui bệnh và sau đó một lần mỗi tuần. Corticosteroid hoạt lực thấp có thể thêm vào điều trị ban đầu để kiểm soát tình trạng viêm và ngứa.

3. Thân và vùng nếp

Ở những bệnh nhân viêm da dầu ở thân và vùng nếp, nên dùng kem bôi corticosteroid hoạt lực thấp (nhóm 6 hoặc 7), các thuốc kháng nấm bôi hoặc kết hợp cả 2. Corticosteroid thoa hoạt lực trung bình (nhóm 4 hoặc 5) có thể dùng cho viêm da tiết bã ở ngực hoặc vùng lưng trên. Thuốc được thoa vào vùng bệnh 1 hoặc 2 lần mỗi ngày cho đến khi lui bệnh.

Phòng ngừa tái phát — phần quan trọng nhất

Đây là điều nhiều người bỏ qua: viêm da tiết bã là bệnh mạn tính, không chữa một lần là xong. Sau khi ổn định, cần duy trì để bệnh không quay lại.

Cách duy trì phổ biến là dùng lại dầu gội hoặc kem kháng nấm khoảng 1 lần/tuần, ngay cả khi da đã đỡ. Đây là bước ngăn nấm phát triển trở lại.

Chăm sóc hằng ngày:

• Gội đầu đều đặn, không để da đầu quá bẩn nhờn — nhưng cũng không gội quá mạnh gây kích ứng
• Rửa mặt dịu nhẹ, tránh sữa rửa mặt có tính tẩy mạnh làm da khô rồi tiết dầu bù
• Dưỡng ẩm — nghe ngược đời với da dầu, nhưng da khô sẽ tiết dầu nhiều hơn
• Ngủ đủ, giảm căng thẳng — hai yếu tố có tác động rõ rệt đến tần suất tái phát
• Hạn chế rượu bia, đồ cay nóng nếu bạn nhận thấy chúng làm bệnh nặng hơn

Khi nào cần đi khám bác sĩ da liễu?

• Tình trạng lan rộng hoặc nặng lên dù đã dùng dầu gội trị gàu
• Da đỏ nhiều, rát hoặc đau, không chỉ tróc vảy
• Xuất hiện ở mặt và ảnh hưởng đến thẩm mỹ, sinh hoạt
• Tái phát liên tục, ảnh hưởng giấc ngủ và tâm lý
• Bạn không chắc đó có phải viêm da tiết bã hay là bệnh khác

Điều cuối cùng đáng lưu ý: một số bệnh da khác có biểu hiện khá giống viêm da tiết bã — như vảy nến, trứng cá đỏ, hoặc nhiễm nấm da. Việc phân biệt cần bác sĩ thăm khám trực tiếp, đôi khi cần thêm xét nghiệm.

Kết luận

Viêm da tiết bã là bệnh da mạn tính phổ biến, không nguy hiểm nhưng dễ tái phát. Điều quan trọng nhất không phải là “chữa cho hết” trong một đợt, mà là kiểm soát ổn định lâu dài — bằng điều trị đúng khi bùng phát, và duy trì chăm sóc đều đặn khi đã ổn.

Nếu bạn đang gặp tình trạng da đầu hoặc mặt tróc vảy, đỏ, tái phát nhiều lần, hãy đến Phòng khám Chuyên khoa Da liễu Medcare để được bác sĩ thăm khám và xây dựng phác đồ phù hợp. Liên hệ Hotline 0931 888 115.

Câu hỏi thường gặp